Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo

Mọi giao dịch dân sự được pháp luật công nhận khi sự giao kết được thực hiện trên cơ sở trung thực, tự nguyện và đồng thuận của các bên tham gia thiết lập giao dịch. Do đó, hậu quả vô hiệu đối với giao dịch dân sự được thiết lập do giả tạo là điều đương nhiên.

Giao dịch dân sự vô hiệu

Giao dịch dân sự vô hiêu là giao dịch không thỏa mãn một hay nhiều điều kiện có hiệu lực của giao dịch do pháp luật quy định, không làm phát sinh các hậu quả pháp lý mà các bên mong muốn.

Đó là các điều kiện quy định tại Điều 117 Bộ luật dân sự năm 2015: Điều kiện về chủ thể, về mục đích, về nội dung của giao dịch dân sự, điều kiện về sự tự nguyên khi xác lập giao dịch dân sự, điều kiện về hình thức của giao dịch dân sự phù hợp với quy định pháp luật. Chỉ cần thiết một trong các điều kiện này thì giao dịch dân sự dã xác lập có thể trở thành giao dịch dân sự vô hiệu mà không phụ thuộc vào ý chí của các bên.

Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo

giao dịch dân sự do giả tạo là giao dịch được xác lập nhằm che dấu giao dịch có thật khác. Trong giao dịch giả tạo các chủ thể không có ý định xác lập quyền và nghĩa vụ với nhau”

Khi tham gia giao dịch dân sự thì các bên cùng bày tỏ ý chí thể hiện ý chí mong muốn thật, nếu như giao dịch được giao kết một cách giả tạo nhằm che đậy ý chí thật của các chủ thể thì giao dịch đó vô hiệu. Theo cách hiểu về khái niệm giả tạo trên thì có thể thấy giao dịch vô hiệu do giả tạo là giao dịch được xác lập không thật, nhằm che giấu ý chí thật của các chủ thể. Trong khoa học pháp lý, giao dịch giả tạo là giao dịch mà các chủ thể không có ý định thiết lập quyền và nghĩa vụ với nhau, nội dung của giao dịch giả tạo không thể hiện ý chí đích thực của các bên. các bên tạo ra giao dịch giả tạo chỉ nhằm che đậy hành vi pháp lý khác.

Điều 124 Bộ luật dân sự 2015 nêu lên cách hiểu về giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo và ghi nhận các hình thức của giao dịch do giả tạo như sau: “Khi các bên xác lập giao dịch dân sự một cách giá tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì giao dịch dân sự giả tạo vô hiệu, còn giao dịch dân sự bị che giấu vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp giao dịch đó cũng vô hiệu theo quy định của Bộ luật này hoặc luật khác có liên quan. Trường hợp thiết lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba thì giao dịch dân sự đó vô hiệu.

Như vậy, giao dịch giả tạo chỉ mang tính hình thức, mục đích xác lập giao dịch giả tạo chỉ để nhằm che giấu một giao dịch khác hoặc trốn tranh nghĩa vụ với người thứ ba. Giao dịch giả tạo không thể hiện đúng ý chí đích thực của các bên.

Tuy nhiên, không phải bất cứ một sự thể hiện ý chí giả tạo nào cũng đều là giao dịch giả tạo mà chỉ những giao dịch các bên chủ thể có sự thông đồng với nhau từ trước khi tham gia giao dịch mới là giao dịch giả tạo, vì vậy để đảm bảo giao dịch tuân thủ đúng quy định pháp luật và bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình thì giao dịch giả tạo bị vô hiêu, còn giao dịch bị che giấu vẫn có hiệu lực.

Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo là giao dịch được xác lập không xuất phát từ ý chí đích thực của các bên tham gia giao dịch, không nhằm làm phát sinh hậu quả pháp lý theo quy định của pháp luật mà nhằm che giấu một giao dịch khác hoặc trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba.

Đặc điểm giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo

Pháp luật dân sự đề cao tính tự nguyện, tự do thỏa thuận xác lập giao dịch của các chủ thể, từ đó các chủ thể có thể tự do biểu đạt ý chí, hình thức, nội dung của giao dịch cho phù hợp với mục đích của giao dịch, nhưng muốn được pháp luật công nhận hiệu lực các bên phải tuân theo những điều kiện nhất định mà pháp luật quy định để được bảo hộ quyền và lợi ích khi tham gia giao dịch. Nếu không tuân theo hậu quả mà các bên phải gánh chịu là giao dịch đó vô hiệu.

Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo mang đặc điểm chung của một giao dịch dân sự vô hiêu, đó là không đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo quy định của pháp luật, các bên sẽ phải chịu hậu quả pháp lý không mong muốn khi giao dịch dân sự vô hiệu, mục dích xác lập giao dịch không đạt được. Bên cạnh đó, giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo còn mang những đặc điểm riêng đó là:

– Giao dịch giả tạo không thể hiện ý chí thật của các bên xác lập giao dịch;

– Các bên tự nguyện tham gia giao dịch có sự thông đồng từ trước khi giao kết giao dịch giả tạo;

– Mối quan hệ giữa giao dịch dân sự giả tạo và giao dịch bị che giấu;

– Giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba;

– Giao dịch giả tạo thuộc loại giao dịch vô hiệu tuyệt đối

Ý nghĩa ghi nhận giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo

Thứ nhất, đảm bảo hành lang pháp lý an toàn cho các chủ thể tham gia giao dịch dân sự

Thứ hai, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch hoặc người thứ ba ngay tình, đảm bảo tính công bằng và giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo.

Thứ ba, đảm bảo sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Thứ tư, là căn cứ để các bên tự thỏa thuận hoặc để Tòa án giải quyết khi có xảy ra tranh chấp mà các bên chủ thể khởi kiện tại Tòa án